Pośredniczka między Wschodem a Zachodem – laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury Pearl S. Buck

Amerykańska pisarka Pearl S. Buck należy do grona autorek, których własne życie było niemal tak niezwykłe, jak ich powieści. Kiedy w 1938 roku otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury, nie było to tylko wyróżnienie za jej talent literacki, ale także za umiejętność budowania mostów między kulturami. Buck po raz pierwszy przybliżyła milionom zachodnich czytelników Chiny istniejące z dala od egzotycznych klisz – pełne ludzkich losów, konfliktów rodzinnych i przełomów społecznych.

Pearl S. Buck urodziła się w 1892 roku w West Virginia w Stanach Zjednoczonych, lecz już jako małe dziecko wyjechała z rodziną do Chin, gdzie jej rodzice pracowali jako chrześcijańscy misjonarze. Tam spędziła większość dzieciństwa i młodości. To wczesne doświadczenie ukształtowało całą jej twórczość literacką. W przeciwieństwie do wielu zachodnich obserwatorów jej czasów, Buck nie patrzyła na Chiny z dystansu, ukształtowanego przez kolonializm, lecz znała ludzi, codzienność i mentalność z własnego doświadczenia. Mówiła po chińsku, swobodnie poruszała się między dwiema kulturami i od wczesnej młodości wykształciła głębokie zrozumienie rzeczywistości życia zwykłych ludzi. To właśnie ta bliskość nadała jej powieściom niezwykłą autentyczność i uczyniła ją pisarką, która starała się nie podkreślać różnic kulturowych, lecz uwydatniać ludzkie podobieństwa.

Sławę światową zyskała przede wszystkim dzięki powieści Dobra ziemia z 1931 roku. Dzieło opowiada historię chińskiego chłopstwa Wang Lunga i jego rodziny – prostą, poruszającą i pełną współczucia dla trudnego życia chińskiej ludności wiejskiej. Buck opisuje głód, dobrobyt, tradycję i przemiany społeczne bez patosu, lecz z wielką siłą emocjonalną i jasnością językową. Bez romantyzujących upiększeń przybliża czytelnikowi codzienność ludności wiejskiej i pokazuje, jak ściśle ludzkie szczęście może być związane z posiadaniem, pożywieniem, rodziną i bezpieczeństwem społecznym. Powieść trafiła w czuły punkt w czasach światowych kryzysów gospodarczych i stała się międzynarodowym bestsellerem. Wielu zachodnich czytelników dzięki tej książce po raz pierwszy zetknęło się z realistycznym przedstawieniem chińskiego życia codziennego.

Warto zauważyć w twórczości Buck przede wszystkim jej spokojny, klarowny język, który prowadzi do poruszającej bezpośredniości opisywanych wydarzeń. Jej proste i trafne słowa nie utrudniają czytelniczego doświadczenia, lecz je wzmacniają. Często rezygnowała z eksperymentów literackich, skupiając się zamiast tego na ludzkich relacjach, konfliktach moralnych i kwestiach społecznych. Dzięki temu jej książki są do dziś przystępne. Jej bohaterowie nie są zidealizowanymi herosami, lecz ludźmi ze słabościami, nadziejami i sprzecznościami.

Jednak Pearl S. Buck nie była tylko laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, lecz także zaangażowaną intelektualistką publiczną. Odważnie sprzeciwiała się rasizmowi i kulturowej arogancji – stanowiskom, które w USA jej czasów wcale nie były oczywiste. Szczególnie angażowała się w sprawy dzieci pochodzenia azjatyckiego oraz adopcji międzynarodowych, ponieważ wiele dzieci mieszanego pochodzenia było wówczas wykluczanych społecznie. Buck zakładała organizacje pomocowe, pisała eseje polityczne i świadomie wykorzystywała swoją popularność, aby zwracać uwagę na społeczne niedogodności. Często przy tym nie unikała kontrowersji: krytykowała zarówno zachodni imperializm, jak i skostniałe tradycje społeczne w Chinach.  

Wręczenie Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1938 roku

Dziś Pearl S. Buck znajduje się nieco w cieniu innych laureatów Nagrody Nobla jej czasów, a jej twórczość jest częściowo dyskutowana w sposób kontrowersyjny, ponieważ niektórzy krytycy uważają jej przedstawienie Chin za zbyt uproszczone. Niemniej jej historyczny wpływ pozostaje niezaprzeczalny. Pearl S. Buck otworzyła zachodnim czytelnikom okno na obcy świat i pokazała, że wielka literatura może nie tylko bawić, lecz także budować zrozumienie między kulturami. W czasach globalnych napięć i powrotu do narodowych egoizmów jej twórczość pozostaje niezwykle aktualna. W świecie wciąż naznaczonym przez nieporozumienia kulturowe jej książki przypominają, jak literatura może budować mosty między różnymi światami życia. Ta umiejętność czyni Pearl S. Buck jednym z najciekawszych głosów literackich XX wieku.

Pomnik na Uniwersytecie w Nankinie (zdjęcie Zhou Guanhuai - własne dzieło)

Wskazówka dla osób niechętnych do czytania: audiobook „Dobra ziemia” w wspaniale czytanym przez Ulricha Noethena wydaniu jest dostępny bezpłatnie na Spotify.