Indonezja – śpiący gigant

Kto zastanawia się nad przyszłością polityki światowej i globalnej gospodarki, zazwyczaj kieruje wzrok najpierw na Chiny, USA lub Indie. Jednak nieco dalej na południe, między Oceanem Indyjskim a Pacyficznym, leży kraj, który coraz częściej wychodzi z cienia: Indonezja. Z ponad 270 milionami mieszkańców jest już dziś czwartym pod względem liczby ludności krajem na świecie i największą gospodarką Azji Południowo-Wschodniej. Przez długi czas ten ogromny państwo wyspiarski uchodził za geopolitycznego gracza drugoplanowego – archipelagową gospodarkę rozwijającą się o ogromnej różnorodności kulturowej, lecz ograniczonym międzynarodowym znaczeniu. Jednak ten obraz zaczyna się zmieniać.

Już pod względem geograficznym Indonezja zajmuje wyjątkowo strategiczne położenie. Państwo to rozciąga się na ponad 17 000 wysp wzdłuż jednych z najważniejszych szlaków morskich na świecie. Znaczna część globalnego transportu towarowego między Azją Wschodnią, Bliskim Wschodem a Europą odbywa się przez morskie szlaki regionu, w szczególności przez Cieśninę Malakka i inne ważne morskie korytarze archipelagu indonezyjskiego. Takie położenie czyni z Indonezji naturalny węzeł międzynarodowego handlu – a jednocześnie krajem o rosnącym znaczeniu dla polityki bezpieczeństwa.

Jednak rosnące znaczenie Indonezji nie wynika wyłącznie z jej położenia. Pod względem gospodarczym kraj ten również staje się kluczową gospodarką. Gospodarka Indonezji od lat stabilnie rośnie, wspierana przez młode społeczeństwo, rozwijający się rynek wewnętrzny i ogromne zasoby surowców. Szczególnie ważne znaczenie ma Indonezja dla globalnej transformacji energetycznej: kraj ten dysponuje jednymi z największych na świecie złóż niklu, kluczowego surowca do produkcji baterii do samochodów elektrycznych. Indonezja dostrzegła tę strategiczną przewagę i prowadzi jasną strategię polityki przemysłowej. Zamiast jedynie eksportować surowce, rząd coraz częściej stara się zatrzymać wartość dodaną w kraju – m.in. poprzez budowę własnego przemysłu baterii i samochodów elektrycznych.

Ta polityka już przynosi efekty. Międzynarodowe koncerny inwestują miliardy w indonezyjskie zakłady przetwórcze i łańcuchy produkcyjne. W ten sposób kraj stara się na stałe ugruntować swoją pozycję jako niezbędny element globalnej gospodarki energetycznej – podobnie jak wcześniej zrobiły to niektóre kraje z ropą lub gazem.

Równolegle Indonezja prowadzi ostrożną, ale pewną siebie politykę zagraniczną. Tradycyjnie kraj ten postrzega siebie jako przedstawiciela tak zwanego „Globalnego Południa”. Próbuje balansować między wielkimi blokami mocarstw, nie wiążąc się w pełni żadnej ze stron. Strategia ta jest szczególnie widoczna w relacjach z USA i Chinami. Obie te potęgi są dla Indonezji ważnymi partnerami zarówno gospodarczo, jak i politycznie. Zamiast dać się wciągnąć w geopolityczne rywalizacje, Dżakarta stawia na politykę strategicznej otwartości: współpracę ze wszystkimi, bez uzależniania się od kogokolwiek.

Indonezja odgrywa również centralną rolę wewnątrz Azji Południowo-Wschodniej. Jako zdecydowanie największy członek Azjatyckiej Organizacji Współpracy Regionalnej ASEAN, w istotny sposób kształtuje polityczną agendę regionu. Dżakarta wielokrotnie stara się wzmocnić ASEAN jako niezależnego aktora między wielkimi mocarstwami świata i zapewnić regionalną stabilność. Ta rola siły moderującej zapewnia Indonezji coraz większą wagę dyplomatyczną.

Jednocześnie kraj ten intensywnie inwestuje we własną przyszłość. Szczególnie symbolicznym projektem jest budowa nowej stolicy Nusantara na wyspie Borneo. Dotychczasowa stolica, Dżakarta, zmaga się z przeludnieniem, chaosem komunikacyjnym i obniżaniem się poziomu gruntu. Planowana nowa metropolia ma nie tylko przejąć funkcje administracyjne, ale także stać się modelem zrównoważonego rozwoju miast. Dla Indonezji Nusantara jest sygnałem: kraj chce nie tylko rosnąć gospodarczo, ale także długoterminowo się modernizować i na nowo myśleć o swojej infrastrukturze.

Pod względem demograficznym Indonezja również dysponuje ogromnym potencjałem. Społeczeństwo jest młode, dynamiczne i coraz bardziej zurbanizowane. Co roku miliony ludzi wchodzą na rynek pracy. Jeśli krajowi uda się dalej rozwijać edukację, infrastrukturę i cyfryzację, ta przewaga demograficzna może stać się jednym z najważniejszych motorów wzrostu w nadchodzących dekadach.

Oczywiście Indonezja stoi również przed wielkimi wyzwaniami. Korupcja, nierówności społeczne, problemy środowiskowe i napięcia regionalne pozostają ważnymi tematami. Szczególnie ochrona tropikalnych lasów deszczowych i sposób zarządzania produkcją oleju palmowego są pod międzynarodową obserwacją. Jednak i tutaj powoli zaczyna rysować się zmiana, ponieważ Indonezja coraz częściej dostrzega, że zrównoważony rozwój będzie kluczowym czynnikiem dla jej międzynarodowej roli.

Spoglądając w przyszłość, można przypuszczać, że Indonezja może znaleźć się wśród krajów, które w XXI wieku znacznie zyskają na znaczeniu. Międzynarodowe prognozy już za kilka dekad widzą Indonezję w gronie największych gospodarek świata. Połączenie strategicznego położenia, bogactwa surowcowego, rosnącej liczby ludności i politycznego pragmatyzmu czyni z tego kraju potencjalne państwo kluczowe dla nadchodzącego globalnego ładu.

Być może dlatego Indonezja jest jednym z tych nielicznych miejsc, gdzie już dziś zarysowuje się, jak może wyglądać jutrzejszy świat: wielobiegunowy, połączony i kształtowany przez nowe regionalne centra siły. Państwo wyspiarskie między dwoma oceanami może odegrać rolę sięgającą daleko poza Azję Południowo-Wschodnią. Dla wielu obserwatorów Indonezja wciąż sprawia wrażenie śpiącego giganta. Jednak wiele wskazuje na to, że ten gigant dopiero zaczyna się budzić.