Bemiddelaar tussen Oost en West - De Nobelprijswinnares in de literatuur Pearl S. Buck
De Amerikaanse schrijfster Pearl S. Buck behoort tot die auteurs wier eigen leven bijna even uitzonderlijk was als haar romans. Toen zij in 1938 de Nobelprijs voor Literatuur ontving, was dit niet alleen een onderscheiding voor haar schrijftalent, maar ook voor haar vermogen om tussen culturen te bemiddelen. Buck bracht miljoenen westerse lezers voor het eerst een China dichtbij dat ver verwijderd was van exotische clichés – vol menselijke loten, familiale conflicten en maatschappelijke omwentelingen.
Pearl S. Buck werd geboren in 1892 in West Virginia in de Verenigde Staten, maar al als klein kind verhuisde zij met haar familie naar China, waar haar ouders als christelijke missionarissen werkten. Daar bracht zij het grootste deel van haar kindertijd en jeugd door. Deze vroege vorming zou haar gehele literaire oeuvre bepalen. In tegenstelling tot veel westerse waarnemers uit haar tijd beschouwde Buck China niet vanuit een afstandelijke, koloniaal beïnvloede blik, maar kende mensen, het dagelijks leven en de mentaliteit uit eigen ervaring. Zij sprak Chinees, bewoog zich vanzelfsprekend tussen twee culturen en ontwikkelde al vroeg een diep begrip voor de levensrealiteit van de gewone bevolking. Juist deze nabijheid gaf haar romans een ongebruikelijke authenticiteit en maakte haar tot een schrijfster die niet de culturele verschillen wilde benadrukken, maar de menselijke overeenkomsten zichtbaar wilde maken.
Wereldberoemd werd zij vooral door haar roman De goede aarde uit 1931. Het werk vertelt het verhaal van de Chinese boer Wang Lung en zijn familie – eenvoudig, indringend en vol medeleven voor het zware leven van de Chinese landbevolking. Buck schetst honger, welvaart, traditie en maatschappelijke verandering zonder pathos, maar met grote emotionele kracht en taalkundige helderheid. Zonder romantiserende verheerlijking brengt zij de lezer het dagelijks leven van de landbevolking dichtbij en laat zij zien hoe nauw menselijk geluk verbonden kan zijn met bezit, voedsel, familie en sociale zekerheid. De roman raakte in een tijd van wereldwijde economische crises een gevoelige snaar en werd een internationale bestseller. Veel lezers in het Westen kwamen door dit boek voor het eerst in aanraking met een realistische weergave van het Chinese dagelijks leven.
Wat bijzonder is aan Bucks werk, is vooral haar rustige, heldere taal, die leidt tot een indringende onmiddellijkheid van het vertelde. Haar eenvoudige en treffende woorden staan de leeservaring niet in de weg, maar versterken deze juist. Zij liet vaak literaire experimenten achterwege en richtte zich daarentegen op menselijke relaties, morele conflicten en sociale kwesties. Juist daardoor blijven haar boeken tot op de dag van vandaag toegankelijk. Haar personages zijn geen geïdealiseerde helden, maar mensen met zwakheden, hoop en tegenstrijdigheden.
Maar Pearl S. Buck was niet alleen Nobelprijswinnaar voor Literatuur, maar ook een betrokken publiek intellectueel. Zij zette zich beslist in tegen racisme en culturele hoogmoed – standpunten die in de Verenigde Staten in haar tijd zeker niet vanzelfsprekend waren. Met name zette zij zich in voor kinderen van Aziatische afkomst en voor internationale adopties, omdat veel kinderen van gemengde afkomst destijds sociaal werden uitgesloten. Buck richtte hulporganisaties op, schreef politieke essays en gebruikte haar populariteit bewust om maatschappelijke onrechtvaardigheden aan de kaak te stellen. Daarbij bleef zij vaak ongemakkelijk: zij bekritiseerde zowel het westerse imperialisme als starre maatschappelijke tradities in China.
Toekenning van de Nobelprijs voor Literatuur in 1938
Vandaag de dag staat Pearl S. Buck enigszins in de schaduw van andere Nobelprijswinners uit haar tijd en haar werk wordt deels controversieel besproken, omdat sommige critici haar weergave van China als te simplistisch ervaren. Desondanks blijft haar historische invloed onbetwistbaar. Pearl S. Buck opende westerse lezers een venster naar een vreemde wereld en liet zien dat grote literatuur niet alleen kan vermaken, maar ook begrip tussen culturen kan creëren. Juist in een tijd van mondiale spanningen en een terugkeer naar nationaal egoïsme blijft haar werk opmerkelijk actueel. In een wereld die nog steeds wordt gekenmerkt door culturele misverstanden, herinneren haar boeken ons eraan hoe literatuur bruggen kan slaan tussen verschillende leefwerelden. Dit vermogen maakt Pearl S. Buck tot een van de meest interessante literaire stemmen van de 20e eeuw.
Standbeeld aan de Universiteit van Nanjing (foto van Zhou Guanhuai - eigen werk)
Tip voor leesschuwe mensen: Een prachtig voorgelezen luisterboek van "De goede aarde" door Ulrich Noethen is gratis te vinden op Spotify.